Hürmüz Boğazı’ndaki enerji arz kesintisi, küresel petrol ve gazın %14’ünü etkileyerek 1970’ler krizlerini ikiye katladı. Alternatifler ve stoklar şoku hafifletti.
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan enerji arz kesintisi, küresel petrol ve doğal gazın yüzde 14’ünü etkileyerek modern dönemin en büyük enerji krizi olarak kayıtlara geçti. McKinsey Küresel Enstitüsü’nün raporuna göre, alternatif boru hatları, stratejik petrol stokları ve düşen talep, küresel enerji sisteminin bu şoku hafifletmesinde kritik rol oynadı.
ABD-İran geriliminin etkilediği dönemde, Hürmüz Boğazı’ndan küresel petrol arzının yaklaşık %20’si ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin %20’si geçiyordu. Kesintinin zirve yaptığı zaman diliminde, küresel petrol ve gaz arzının %14’ü sekteye uğradı. Bu durum, 1970’lerdeki petrol şoklarının iki katı, 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşının etkisinin ise altı katı olarak ölçüldü. Etkilenen enerjinin %91’ini petrol oluştururken, doğal gaz tarafında etki daha sınırlı kaldı.
Doğal gazda küresel etki %3 ile sınırlı kalırken, LNG’nin küresel gaz arzındaki payının %15’ten az olması bu durumu destekledi. Küresel LNG ticaretinin beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçse de, arzın tamamı üzerindeki etkisi sınırlı kaldı.
Hürmüz Boğazı’ndan kriz öncesinde günlük yaklaşık 21 milyon varil petrol akışı gerçekleşiyordu. Kriz döneminde bu akışın sadece 3,3 milyon varillik kısmı devam edebildi. Bu durum, yerine konulması gereken günlük yaklaşık 15,5 milyon varillik bir arz-talep açığı yarattı.
Bu açığın yaklaşık %35’i, Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı ve BAE’nin Fucayra’ya uzanan hattı gibi alternatif boru hatları ve Hürmüz dışı üretim artışlarıyla karşılandı. Bu kanallardan günlük yaklaşık 4,7 milyon varillik ek petrol akışı sağlandı. Brezilya, Kazakistan, ABD ve Venezuela gibi ülkelerin ek üretimi ise günlük 500 bin varillik katkı sundu.
Petrol stoklarının kullanılması, açığın %20’sini karşılayarak günlük yaklaşık 3,5 milyon varil petrol ihtiyacını giderdi. Bu miktarın 2,5 milyon varili Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyelerinin koordineli stoklarından, 1 milyon varili ise Çin’den geldi. Kalan %45’lik açık ise günlük 6,8 milyon varillik petrol tüketimi düşüşüyle dengelendi.
Devreye alınan bu mekanizmalar enerji sisteminin dayanıklılığını artırsa da, araçların sınırları belirginleşti. Ağustos sonu itibarıyla küresel stoklardan yaklaşık 500 milyon varil kullanıldı; bu, küresel ekonominin beş günlük petrol ihtiyacına denk geliyor. Körfez’deki rafinerilerde, boğazdaki aksamalar ve doğrudan hasarlar nedeniyle üretimin dörtte birinden fazlası düştü. Temmuz ortasında Rusya’daki rafineri kapasitesinin günlük 2 milyon varili devre dışı kaldı. Bu kayıplar, tesislerin tam kapasite çalışmasına rağmen tam olarak telafi edilemeyerek küresel fiyatları yükseltti.
Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nın eylül ayındaki geçici kapanması, alternatif güzergahların bölgesel gelişmelere karşı kırılganlığını ortaya koydu.
McKinsey raporuna göre, enerji güvenliğini artırmaya yönelik projeler 2030’a kadar hayata geçerse, olası bir Hürmüz şokunda kriz öncesi petrol akışlarının %35 ila %70’i (günlük 7-15,5 milyon varil) telafi edilebilir. Mevcut boru hatlarındaki yedek kapasitenin 2030’da 6,5 milyon varile ulaşması öngörülüyordu. Yeni projelerle bu potansiyel, günlük 13 milyon varile çıkabilir.
Gündemdeki projeler arasında Irak-Türkiye boru hattı, Doğu-Batı hattının kapasite artışı ve BAE’deki petrol sahalarını Fucayra Limanı’na bağlayacak üçüncü bir hat yer alıyor. Rapor, enerji güvenliğinin bağımlılıkları tamamen ortadan kaldırmaktan ziyade etkin yönetilmesine dayandığını vurgulayarak, gelecekteki şoklara karşı alternatif arz kaynakları, yeni ticaret güzergahları, stratejik stoklar, elektrifikasyon, temiz enerji ve talep yönetimi gibi araçların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
