BM Genel Sekreteri Guterres, küresel çatışmaların ve iklim krizinin tehlikeli boyutlara ulaştığını belirterek uluslararası topluma acil diplomasi ve eylem çağrısı yaptı.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM Genel Merkezi’nde düzenlediği basın toplantısında Orta Doğu’daki çatışmaların küresel istikrarsızlığa dönüştüğünü ve iklim krizinin acil bir tehdit haline geldiğini vurguladı. Guterres, uluslararası toplumu diplomasiye ve acil önlem almaya çağırdı. Aşırı sıcaklıkların artık geleceğin değil, bugünün krizi olduğunu belirtti.
Guterres, Kıbrıs temasları sonrasında yeni bir “5+1” formatındaki toplantı için hazırlıklara başlanacağını duyurdu. Taraflarla yürütülen görüşmelerin ardından, güven artırıcı yöntemler ve içerik konusunda yeterli hazırlıklar yapıldıktan sonra toplantı düzenleneceğini ifade etti. Başarılı bir toplantı için her iki taraf ve garantörlerle istişare içinde çalışılacağını aktardı.
BM Genel Sekreteri, konuşmasının önemli bir bölümünü Orta Doğu’daki çatışmalara ayırdı. Körfez’deki askeri gerilimin altı ay önce başladığını ve bölgesel bir çatışmanın küresel istikrarsızlığın temel unsurlarından biri haline geldiğini söyledi. Hürmüz Boğazı’ndaki ticaretin durduğunu, enerji piyasalarının sarsıldığını ve gıda fiyatlarının yükseldiğini kaydetti.
Guterres, tedarik zincirlerinin zarar gördüğünü ve milyonlarca insanın yoksulluk riskiyle karşı karşıya bulunduğunu belirtti. Dünya Gıda Programı’nın (WFP) 45 milyon kişinin ciddi gıda güvensizliği riski altında olduğu uyarısını hatırlattı. Son günlerdeki tek olumlu gelişme olarak ABD Başkanı Donald Trump’ın Hamas’ın silahsızlanması ve İsrail’in Gazze’den çekilmesini içeren anlaşmayı duyurmasını gösterdi.
BM Genel Sekreteri, Hürmüz Boğazı ve Babülmendep Boğazı’nda uluslararası seyrüsefer özgürlüğünün yeniden sağlanması gerektiğini vurguladı. Diplomasiyi ön plana çıkarma çağrısı yapan Guterres, “Bölgedeki tüm cephelerde çatışmalar sona ermelidir, bölge ve dünya artık daha fazla savaşı kaldıramaz” ifadelerini kullandı.
Basın toplantısının ikinci bölümünde iklim değişikliğine dikkat çeken Guterres, El Nino hava olayının etkilerinin beklenenden daha güçlü hissedildiğini söyledi. Son dönemdeki sıcak hava dalgaları, orman yangınları ve rekor deniz suyu sıcaklıklarının yalnızca başlangıç olduğunu belirtti. Dünya Meteoroloji Örgütü’nün tahminlerine göre Ağustos-Ekim döneminde dünyanın büyük bölümünde sıcaklıkların normalin üzerinde seyredeceğini aktardı.
Guterres, “İklim krizi hızını artırıyor. Aşırı sıcaklık, uzun zamandır ‘sessiz katil’ olarak adlandırılıyor. Ancak bu tanım bile krizi hafife alıyor olabilir, çünkü dünya çapında aşırı sıcaktan kaynaklanan ölümler büyük ölçüde eksik sayılıyor” dedi. Aşırı sıcakların çevresel, ekonomik ve insani bir kriz olduğunu, milyonlarca insanın sağlık, gıda ve geçim kaynaklarını tehdit ettiğini ekledi.
Aşırı sıcaklarla mücadele için dört temel öncelik belirlediklerini açıklayan Guterres, bunların erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi, çalışanların sıcak hava şartlarında korunması, şehirlerin ve binaların aşırı sıcaklara dayanıklı hale getirilmesi olduğunu ifade etti. En önemlisinin ise fosil yakıt kullanımının azaltılması olduğunu vurguladı.
Guterres, hükümetlerin yeni fosil yakıt projelerini sürdürmesini eleştirdi. “Bugün onaylanan her yeni fosil yakıt projesi yarının sıcak hava dalgalarını daha tehlikeli hale getiriyor. Isınma turu bitti. Ana etkinliği bekleyemeyiz” sözleriyle uyardı. Ayrıca fosil yakıt lobisinin gerçeği gizlemeye çalıştığını belirtti.
Basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Guterres, iklim krizinin yeterince ciddiye alınmamasının iki temel nedeni bulunduğunu söyledi. Güvenlik krizlerinin (Ukrayna ve Orta Doğu gibi) gündemi meşgul etmesi bu nedenlerden biriydi. Diğeri ise fosil yakıt endüstrisi ile bazı ülkelerin krizi küçümseyen kampanyalar yürütmesiydi. BM’nin bu konuda daha açık konuşacağını vurguladı.
Gazze’de açıklanan anlaşmaya ilişkin soruyu da yanıtlayan Guterres, tarafların üzerinde uzlaşılan yol haritasını herhangi bir şüphe veya gecikmeye mahal vermeden uygulaması gerektiğini söyledi. Sürecin baltalanmaması çağrısında bulunan Guterres, “Şimdi her iki tarafın da üzerinde anlaşılanları hayata geçirme zamanıdır” dedi.
İran destekli milislerin faaliyetlerine ilişkin soruya cevap veren Guterres, Irak hükümetinin ülkenin hiçbir aktör tarafından vekalet savaşlarının aracı olarak kullanılmaması yönündeki kararlılığını desteklediklerini belirtti. Güç kullanımının yalnızca devletin yetkisinde olması gerektiğini ifade etti.
Dünya Gıda Programı’nın (WFP) finansmanı hakkındaki soru üzerine Guterres, liderlik sürecinin doğal şekilde ilerlediğini söyledi. Asıl önceliğin kurumun etkinliğini artırmak olduğunu belirten Guterres, gıda güvenliği alanında mevcut yardımın ihtiyaçların gerisinde kaldığını vurguladı. “Elimizdeki sınırlı kaynaklarla dünyanın en savunmasız insanları için elimizden geleni yapacağız” dedi.
